/Image0001_0001.djvu

			K. Piotrowicz, R. Twardosz (red.) 
Wahania klimatu w różnych skalach przestrzennych i czasowych 
Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej 
Uniwersytet Jagielloński 
Kraków, 2007, 411-421 


Wieloletnia zmienność grubości pokrywy śnieżnej 
w okolicy Lublina 


Long-terrn variability of snow cover depth in Lublin 
and the surrounding region 


Marek Nowosad 1 , Krzysztof Bartoszek 2 


Zarys treści: Analizę pokrywy śnieżnej w okołicy Lubłina przeprowadzono za pomocą trzech 
charakterystyk: łiczby dni, sumy grubości i maksymałnej grubości. Porównano zmienność 
czasową oraz przestrzenną, a śnieżność zim przedstawiono m. in. za pomocą krzywych wysokości 
pokrywy śnieżnej. Liniowa zależność liczby dni z pokrywą śnieżną od przebiegu łat jest nieistotna 
statystycznie i wykazuje tendencję malejącą. Niewiełkie wartości współczynników detenninacji 
infonnują, że tyłko 2-3% wariancji łiczby dni z pokrywą śnieżną może być wyjaśnione za pomocą 
zmiany "położenia" zimy w wiełołeciu. Charakterystyczna jest większa zmienność czasowa (między 
poszczegółnymi zimami) niż przestrzenna (między poszczegółnymi stacjami) łiczby dni z poklywą 
śnieżną, sum grubości oraz maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej. 
Słowa kluczowe: pokrywa śnieżna, śnieg, zima, Lubłin 
Key words: snow cover, snow, winter, Lubłin 


Wstęp 


Pokrywa śnieżna, której czas zalegania oraz grubość charakteryzują się dużą 
zmiennością w czasie i w przestrzeni, jest ważnym czynnikiem klimatotwórczym. Uwa- 
żana jest za kluczowy komponent globalnego systemu klimatycznego w związku z rolą 
w modyfikowaniu strumieni energii i wilgoci między powierzchnią Ziemi a atmosferą 
(Brown, Goodison 2005). Duże albedo pokrywy śnieżnej przyczynia się do występowania 
tzw. inwersji śnieżnych na skutek silnego wypromieniowania ciepła z jej powierzchni. 
Z punktu widzenia rolnictwa pokrywa śnieżna decyduje o warunkach przezimowania 


l Instytut Nauk o Ziemi, Uniwersytet im. M. Curie-Sklodowski
, al. Kraśnicka 2cd, 20-718 Lublin, 
e-mail: holica@biotop.umcs.1ublin.pl 
2 Katedra Agrometeorologii, Akademia Rolnicza w Lublinie, ul. Akademicka 15,20-950 Lublin, 
e-mail: krzysztof.bartoszek@ar.1ublin.pl
		

/Image0002_0001.djvu

			Marek Nowosad, Krzysztof Bartoszek 


roślin uprawnych chroniąc je przed wymarzaniem. Zalegając zbyt długo może jednak 
zakłócić proces oddychania roślin, co często prowadzi do porażenia zbóż przez pleśń 
śniegową (Fusarium nivale). W mieście może przyczynić się m.in. do znacznego 
obciążenia dachów i w konsekwencji doprowadzić do katastrofy budowlanej. 
Okolice Lublina zostały zakwalifikowane przez E. Michnę i S. Paczosa (1978) 
jako klasa bonitacyjna "słabe warunki śniegowe". Na podstawie map zamieszczonych 
w pracy S. Paczosa (1982) można określić średnią sumę wysokości pokrywy śnieżnej 
na Lubelszczyźnie w zimach 1950/51-1974/75 na około 800 cm. Średnia liczba dni 
z pokrywą śnieżną na analizowanym obszarze szacowana była na 70-80, i to zarówno 
według J. Chrzanowskiego (1986) na podstawie wielolecia 1950/51-1979/80, jak też 
według M. Falarz (2004), która badała wielolecie 1948/49-1997/98. Pomijając obszary 
górskie, wyższymi wartościami wyróżnia się tylko północno-wschodnia część Polski. 
Średnia maksymalna grubość pokrywy wyniosła w tym okresie 20-25 cm, absolutna mak- 
symalna około 50-60 cm. W Atlasie klimatu Polski (Lorenc 2005), gdzie uwzględniono 
wielolecie 1970/71-1999/00, charakteryzujące się większą częstością zim małośnieżnych 
niż cała druga połowa XX w., średnia liczba dni z pokrywą śnieżną na Lubelszczyźnie 
mieściła się w przedziale 60-80 dni. 
Analizę pokrywy śnieżnej w chłodnej porze roku na Lubelszczyźnie (1950/51- 
-1969/70) przeprowadzili H. Bednarek i in. (1979), przedstawiając wartości średnie 
i ekstremalne zarówno grubości, jak i liczby dni z pokrywą śnieżną w sześciu stacjach 
meteorologicznych. 
Pokrywa śnieżna była również kilkakrotnie charakteryzowana w położonym 
w centrum Lublina Obserwatorium Meteorologicznym UMCS (Zinkiewicz, Warakomski 
1959; Nowosad 1995, 1998) oraz Obserwatorium Agrometeorologicznym w Felinie 
(Liniewicz 1987, Bartoszek w druku). 


Cel, materiał i metoda opracowania 


Celem niniejszej pracy jest analiza wieloletniej zmienności pokrywy śnieżnej 
w Lublinie i okolicy, za pomocą trzech charakterystyk: liczby dni, sumy grubości 
i maksymalnej grubości. Zwrócono uwagę na porównanie zmienności czasowej (między 
poszczególnymi zimami) oraz przestrzennej. 
Do opracowania wykorzystano wyniki codziennych pomiarów wysokości 3 pokrywy 
śnieżnej z zim od 1951/52 do 2005/06 z Obserwatorium Meteorologicznego UMCS 
w Lublinie, zlokalizowanego w centrum miasta na terenie śródmiejskiego skweru 
(Plac Litewski), oraz z Obserwatorium Agrometeorologicznego AR w Lublinie-Felinie, 
położonego już poza obszarem zwartej zabudowy. W analizie stosunków niwalnych 
w czasie 18 zim (1963/64-1980/81) uwzględniono też wyniki pomiarów z posterunków 
meteorologicznych w Czesławicach i Elizówce 4 . Lokalizację poszczególnych stacji 
przedstawiono na rycinie 1. 


J W sytuacji, gdy pomiar odbywa się na powierzchni poziom
, autorzy stosują zamiennie terminy "grubość" 
i "wysokość" pokrywy śnieżnej. 


412
		

/Image0003_0001.djvu

			Grubość pokrywy śnieżnej w okolicy Lublina 


. 

 

 
 
r:/). Q) 
U Q 

 
 
.
 
.
 
 

 
 

 
 
biJ
 

 
 

 ;>-. 
"'d 
 
cd 

 1S 
N @ 

 e 
.S 
 

 
 

 cd 

 
 


 

'-/ 
8 g 
.
 
· biJ 

 Q.) 

 
 
o 
'-/ 


, 71. ' ",\\\" \' '-ł '\ '"1. 'a.
 1:' , I 
"li .;
l i l :}. .

 ':t 
'r,il. 'i l 
 '. 
, .'. 't
"" i,'....: , 
!'ł'I, . , t . . i 
. \ J 


/ 
I() 

 
$ 
I\j 


.::£ 
- 
C 
1:J 

 
'CI) 


,i\. 
. 
 


...... 11.\ ,\t 

 ...' .. 
,',\\1 \"
 . 
..
 - 
(Ul.':. l' 
.:::ł::.' . 
'-- "' 
:J 
ł- 


.\ "1 


J 
c::: '.l "'ł: 
 . 
..... ---- 
 
...... . 
Q) I ',,'1' lO. 
 
LI:. . l' ),\. ,
\t' J 
I - 
c::: 'r 
. .... 
...... 
( 
 


"- 



 
c 
C'\I 
<\III 



q E 
I: .::£ 
N co Q) 

 
 
o Q) 

 "'Cm 
::JL t: 
Q) 
"- o ..D. m 1: 

.. ro 
 

 .:::ł::. N N :::::, 
C\I 

 CI) 
:::J 
......... 
(9 
+-- e>jMo{fJIUJfJZ J 
18351 - : 
 


.\ 
c: 

 
N 
L.. 
Q.) 
-- 
t) 
Q.) 
-- 
,,,? \ 
-¥o/
 
 "
 

f
 
ciJ\ 

 
O ca 
-----=-- Je: 

 

o 
."- 

 


(\') 
C\I" 
C 
C\I 
... 


/I 
r
 

r 
. .... 
...... 
CJ 
ca --- 
...... 
0- 
le 
.c::: 

 
..Q 
::3 
-J 


':--.... 

, 

 
'0. 
",- 


I 
I 


\ 
-, 
, 


'.1.\ ,.
. . 
'" .. 
\'
 ,
l

) . \u ,ł \. ',\\ 
\ '" (, 
. '. . , I.. 
\ b . :'-
\
,'f
':
'\':: 
\ 
Z1 , QJ t. \ .
 ",
 

 
 i' \
 , i
' 
 
 
'i 1 
... . -- ... . ---- ..' 
'
1\ '..,l - - ::: ....; · \1. 
\" ,,"l. 1, ;. 
 
 't, k 
..., Q.)

"'-.". . 
\'
,\.\ \' '1 t) 
 lo 
\\';.. 
.. 
 "'''\... ' 
 
t. 
 N '
 
\\ · .\1.. . . C\I O L.. 
, . 
\ ',.\. -4 ..c " . 
\\ E 
\\ Q.) 
, N 


co 
.:::ł::. 
ID 
N 
o::: 
re 


"- 
C]) 

 
Ci:: 


c 
-- 
- 
.c 
::1 
-I 


biJ 
o 
.
 
"'d 
o 
::s 
o 

 

 
::s 
rJJ. 



 
u 
.
 

 

 
o 


.
 


.\ 
"t ".\ . \,. 



 
 
'! 
G 

 
() 
y', l'\.; 1
 


Q) 
.S Q) 
.
 
 

 
 

 "'d 

 o 

 cd 
o 

 .
 
u 
 
23 
N 
 
U 
.
 o 
biJ .
 
o 

 rJJ. 
8 o 
o o 
2 .,0 
Q) cd 
8 
 

 
'o 

 

 

 
rJJ. 
o 

 


........ 
CI,) 

 
o 
u... 



 


CI) 
m 
-I 




 
;
\\
\;\ 
. .c,. 



 

] 

 
. :.. 
..\. 
., , 
.' \ 
\'-- 
 
. ' 

'b 

'b 

l
 
O) 
0)-- 
C\I 
C\I 
 


..
 
'\ 


.
 


1. 


\. 


.
 
.
 

 '"d 
rJJ. Q) 

 
u 
Q) 

 
Q) 
rJJ. 


"- 
.	
			

/Image0004_0001.djvu

			Marek Nowosad, Krzysztof Bartoszek 


Plac Litewski 


Określono liczby dni z pokrywą 
śnieżną, sumy grubości i maksymalną 
grubość podczas poszczególnych zim 
w poszczególnych stacjach. Obliczono 
wartości średnie, odchylenia standardo- 
we oraz równania regresji. Śnieżność 
poszczególnych zim przedstawiono 
w skondensowany sposób za pomocą 
krzywych wysokości pokrywy śnieżnej 
(ryc. 2). Wykorzystano, po niewielkiej 
modyfikacji, metodę stosowaną wcze- 
śniej przez M. Nowosada (1993). Lewy 
górny skraj każdego wykresu przed- 
stawia liczbę dni z pokrywą śnież- 
ną. Odcięta prawego skraju wykresu 
informuje o maksymalnej grubości 
pokrywy śnieżnej, a pole powierzchni 
pod krzywą obrazuje sumę grubości 
pokrywy śnieżnej. 
Przy porównywaniu zmienności 
czasowej i przestrzennej charakterystyk 
pokrywy śnieżnej tworzono zbiory 
72-elementowe (4 stacje x 18 zim), 
w których obliczono średnie i odchyle- 
nia standardowe (tab. 1- sumy grubości 
pokrywy śnieżnej). Następnie zwrócono 
uwagę na wartości odchyleń standar- 
dowych w podzbiorach opisujących 
zmienność czasową i w podzbiorach 
opisuj ących zmienność przestrzenną. 
Określono też korelacj e między wielkością zróżnicowania przestrzennego poszcze- 
gólnych charakterystyk pokrywy śnieżnej a wartościami tych charakterystyk. 


140 
. 



120 
:s 100 


1 80 
z 
-60 
c 
'CI 
1140 
Ej 
:J 20 


o 
o 


20 


30 
Felin 


40 


50 


10 


140 


1 1 1 1 1 
1 1 1 1 1 
-----+-----
------
-----+------
----- 
1 1 1 1 1 
1 1 1 1 
---
------
-----
------
----- 
1 1 1 1 
1 1 1 1 
1 1 1 1 

------r-----,------,----- 
1 1 1 1 
1 1 
+------t------ 
1 1 
1 1 
------
----- 
1 
1 
1 
---1------ 


E- 120 
'CI 
'6100 

 

 80 
;z 
-60 

 
1 40 
::i 20 


o 
o 


. 


10 20 30 40 50 
WysokośC pokrywy śnl
neJ I Depth or snow rover (cm) 
1 ------1951152 - 2005106 ..........1969170 -1978179 1 
-1963164 -1980181 - · - 1974/75 -. -1995196 


Ryc. 2. Charakterystyki pokrywy śnieżnej w Lu- 
błinie za pomocą krzywych wysokości pokrywy 
śnieżnej 
Fig. 2. Characteristics of the snow cover in Lublin 
by means of curves of thiclmesses of snow cover 


60 


60 


Pokrywa śnieżna w czasie zim od 1951/52 do 2004/05 


Skondensowana informacja o pokrywie śnieżnej w Lublinie (Obserwatoria na 
Placu Litewskim i w Felinie) jest zawarta na rycinie 2. Największą liczbą dni z po- 
krywą śnieżną cechowała się zima 1995/96 (134 dni na Placu Litewskim i aż 137 dni 


4 Obecnie stacja w Czesławicach jest tzw. Stacją Doświadczalną Oceny Odmian, należącą do Centralnego 
Ośrodka Badań Odmian Roślin Uprawnych. Wcześni
, podobnie jak Elizówka, byly to tzw. RZD, czyli 
Rolnicze Zaklady Doświadczalne. 


414
		

/Image0005_0001.djvu

			Grubość pokrywy śnieżnej w okolicy Lublina 


Tab. 1. Suma grubości pokrywy śnieżnej w Lubłinie i okołicy 
Tabłe 1. Sum of the thicknesses of the snow cover in Lubłin and the surrounding region 


.:s;;:! . c:: 
1:11 '1:10 
:I: c= 
l! 
 OD J! o!!!' c:: 
u .= OClI 1:11 > 
Zima --I CI> Oj - c:: CI> OD E 
Ll- ii: c:: as 
 c:: 
o ..S! 00 "O OD - '1:1 OClI , 
Winter .!!! .5 c:: "O :i 
1:11 
 E::E .!!! ... :::'!!!: )( 
D... 
 OD 'CI) >.as OClI 
.5 N LU .c:: "O :::i 
--I (.) o c:: 
::i5 "os 
:::I OC/) 
--I 
1963/64 1764 1205 2031 1270 1567,5 397,2 2031 1205 826 
1964/65 1375 1093 1792 1236 1374,0 301,5 1792 1093 699 
1965166 948 836 1052 906 935,4 90,3 1052 836 216 
1966/67 1212 1164 1660 2086 1530,5 432,5 2086 1164 922 
1967/68 867 716 1128 588 824,8 232,1 1128 588 540 
1968/69 665 508 422 342 484,1 138,0 665 342 323 
1969fl0 3127 2530 3827 2854 3064,5 551,9 3827 2530 1297 
1970171 620 588 763 704 668,7 79,7 763 588 175 
1971n2 634 568 517 533 563,0 51,8 634 517 117 
1972113 165 182 223 191 190,2 24,5 223 165 58 
1973/74 374 206 637 699 479,0 230,1 699 206 493 
1974n5 62 51 79 71 65,8 12,0 79 51 28 
1975fl6 769 982 1496 831 1019,6 329,9 1496 769 727 
1976fTl 426 219 427 456 382,0 109,5 456 219 237 
1977n8 990 1158 1213 1019 1094,9 107,7 1213 990 224 
1978/79 2580 2764 3279 2055 2669,4 505,3 3279 2055 1224 
1979180 205 312 345 297 289,8 80,0 345 205 140 
1980181 386 584 524 443 464,3 87,3 584 386 198 
Śr. (18 zim) 953,7 870,3 1189,7 921,2 983,7 207,9 1241,7 772,7 469,0 
Mean (18 wlnters) 
Odch. stand. 823,3 744,2 1033,7 743,6 836,2 
 1030,6 665,8 396,2 
Stand. dev. 


w Felinie). Analiza śnieżności tej zimy była tematem odrębnego artykułu (Nowosad 
1997). Największa suma grubości pokrywy śnieżnej wystąpiła w czasie zim 1969/70 
(3127 cm na Placu Litewskim i 2530 cm w Felinie) oraz 1978/79 (2580 cm na Placu 
Litewskim i aż 2764 cm w Felinie). Zima 1969/70 cechowała się większą liczbą dni 
z pokrywą śnieżną od zimy 1978/79, a mniejszą liczbą dni z pokrywą śnieżną o grubości 
2: 34 cm na Placu Litewskim oraz mniej szą liczbą dni z pokrywą śnieżną o grubości 
2: 20 cm w Felinie (ryc. 2). Największą maksymalną grubość pokrywy śnieżnej notowano 
w czasie zimy 1978/79 (55 cm na Placu Litewskim 25 stycznia oraz 55 cm w Felinie 
25, 26 i 27 stycznia). Najmniejsza suma grubości pokrywy śnieżnej wystąpiła w czasie 
zimy 1974/75 - 62 cm na Placu Litewskim oraz 51 cm w Felinie. 
Średnia liczba dni z pokrywą śnieżną wyniosła 72,6 na Placu Litewskim i 69,0 
w Felinie, średnia suma grubości pokrywy śnieżnej w czasie zimy - odpowiednio 
762 cm i 791 cm, a średnia maksymalna grubość pokrywy śnieżnej 23,5 cm (Plac Li- 
tewski) i 24,8 cm (Felin). Charakterystyki pokrywy śnieżnej w czasie poszczególnych 
zim przedstawiono na rycinie 3. Synchroniczność zmian tych charakterystyk między 


415
		

/Image0006_0001.djvu

			Marek Nowosad, Krzysztof Bartoszek 


a 150 


130 

 

110 


"- 
OD 
,g 90 
E 
:::I 
Z 
- 70 
 
i:: 
't:I 
OClI 50 

 
::i 
30 



n 


.; 


10 CD CD CD CD 
; i I 
 I 
 
 i :g i 
 
 
 
 I I i I 
 I 
 i m 
 I I i I 
b 
 
 
 
 
 
3500 


! 3000 
:R 

 2500 
Ci 

 2000 
I- 
- 
"B 
'! 

 
CD 
OClI 

 
en 


1500 


1000 


500 


---------
 


------------r 
/ 


o UJ CD UJ CD UJ UJ CD cc CD ..... UJ 

 I i 
 I te I i 
 i 
 
 
 
 I 
 I i 
 i 
 i i 
 I 
 i i 

 
 ! ! 
 
 ! ! ! ! 
 
C 
E 60 
,£. 


! 50 
't:I 
E 
:::I 
i 40 
::!1 

 30 
.s 
ł 20 
OClI 

 10 
E 
j' 
:! O 
I i i m I ; I I ; I 
 i I 
 I I I i ; I I I I I I I i I 
Zimy I Wlnters 
= Plac Litewski - Trend liniowy I LInear trend (Plac Litewski) - Trend liniowy I Llnear trend (Fel I n) 
-feli n -- WielomianlPolynomial (Plac Litewski) __u Wielomian/Polynomian (Fel i n) 


---# 
I 
l 


n_ 


...................-....... 


.......... 


Ryc. 3. Przebieg wybranych charakterystyk pokrywy śnieżnej w Lubłinie: liczby dni z pokrywą 
śnieżną (a), sumy grubości pokrywy śnieżnej (b), maksymalnej wysokości pokrywy śnieżnej (c) 
Fig. 3. The course of some snow cover characteristics in Lubłin: num ber of days with snow cover (a), 
the sum of snow cover thiclmess (b) the maximum depth of snow cover (c) 


416
		

/Image0007_0001.djvu

			Grubość pokrywy śnieżnej w okolicy Lublina 


Placem Litewskim i Felinem wyraża się dodatnimi wartościami współczynników korelacji 
- w przypadku liczb dni z pokrywą śnieżną w czasie poszczególnych zim wyniósł on 
aż 0,95, sum grubości 0,93, a maksymalnej grubości 0,86 (przy liczbie stopni swobody 
53 są to zależności wysoce istotne statystycznie). 
Obliczono równania trendu analizowanych charakterystyk pokrywy śnieżnej. 
Zależności liniowe nie są istotne statystycznie. Współczynnik determinacji R2 liniowej 
zależności liczby dni z pokrywą śnieżną od przebiegu lat przyjmuje wartości 0,027 
na Placu Litewskim oraz 0,020 w Felinie, trendy zaś wykazują tendencję malejącą. 
Tak niewielkie wartości współczynników determinacji (czyli kwadratów współczynników 
korelacji) informują, że tylko 2,7% oraz 2,0% wariancji liczby dni z pokrywą śnieżną 
może być wyjaśnione za pomocą zmiany "położenia" zimy w wieloleciu. Można pod- 
kreślić, że niewielka korelacja nie oznacza braku zależności, lecz to, że jeśli istnieje 
większa zależność, to nie jest ona liniowa 5 . Na przykład - współczynniki determinacji 
w przypadku zależności opisanej wielomianem 6. stopnia wyniosły już 0,166 w odnie- 
sieniu do Placu Litewskiego i 0,152 - Felina. 
W spółczynniki regresji liniowej, występujące w równaniach opisujących liczbę 
dni z pokrywą śnieżną, przyjmowały wartości -0,227 w Felinie i -0,267 na Placu Li- 
tewskim. Można zwrócić uwagę na fakt, że współczynnik regresji prostoliniowej na 
Placu Litewskim obejmujący zimy od 1951/52 do 2003/04 wyniósł -0,385 (Kaszew- 
ski 2006). Zima 2004/05, a szczególnie 2005/06, cechowały się większą liczbą dni 
z pokrywą śnieżną niż wartość średnia (por. ryc. 3) i już uwzględnienie w niniej szej pracy 
dodatkowo tych dwóch zim zmieniło wielkość współczynnika z -0,385 do -0,267. 
Trendy liniowe sum grubości oraz maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej wyka- 
zują tendencję malejącą na Placu Litewskim i rosnącą w Felinie (ryc. 3). Przecięcie się 
linii trendu maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej na Placu Litewskim i linii trendu 
maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej w Felinie przypada na zimę 1972/73. Jest to 
zgodne z wynikami wcześniejszych porównań (od połowy lat 70. większa maksymalna 
grubość była w Felinie, a wcześniej na Placu Litewskim; Nowosad, Tworkowska 1998). 
Czy za jedną z przyczyn systematycznego zmniej szania się maksymalnej grubości po- 
krywy śnieżnej na Placu Litewskim można uważać rozwój miasta? Być może - tak. 
Analizując opis śnieżności zim za pomocą modelu, jakim jest wielomian 6. 
stopnia, można zauważyć systematyczny wzrost śnieżności zim w pierwszych latach 
XXI w. (ryc. 3). 


Zróżnicowanie przestrzenne i czasowe pokrywy śnieżnej 
(1963/64-1980/81 ) 


Analizowany w niniej szym rozdziale okres 18 zim charakteryzował się w Lublinie 
średnio nieco większą śnieżnością niż przedstawione wcześniej 55 zim. Informuje o tym 
przebieg krzywych na rycinie 2. 


5 Jak podkreślili P. Francuz i R. Mackiewicz (2005), statystycy używają terminu "liniowość" w znaczeniu 
"pro stoliniowość" . 


417
		

/Image0008_0001.djvu

			Marek Nowosad, Krzysztof Bartoszek 


Zestawienie sum grubości pokrywy śnieżnej w czterech analizowanych stacjach 
w czasie poszczególnych zim rozpatrywanego okresu zamieszczono w tabeli 1. Średnia 
suma wyniosła (w zbiorze 72-elementowym) 983,7 cm, a odpowiadające jej odchylenie 
standardowe 835,7 cm. Odchylenie standardowe w poszczególnych stacjach wyniosło od 
743,6 cm w Elizówce do 1033,7 cm w Czesławicach (najniższy wiersz w tab. 1) - śred- 
nio 836,2 cm, natomiast odchylenie standardowe w czasie poszczególnych zim osiągało 
wartości od 12,0 do 551,9 - średnio 207,9 cm (kolumna 7 w tab. 1). Zestawienie to 
ilustruje większą zmienność czasową (między poszczególnymi zimami) niż przestrzenną 
(między poszczególnymi stacjami) sum grubości pokrywy śnieżnej. 
Podobny charakter zróżnicowania zauważono analizując zarówno liczby dni 
z pokrywą śnieżną, jak też maksymalne grubości pokrywy śnieżnej. Odchylenie stan- 
dardowe liczby dni z pokrywą śnieżną na poszczególnych stacjach wyniosło od 24,5 
dni w Czesławicach do 26,5 dni w Felinie; średnio w 4 stacjach - 25,3 dnia, natomiast 
odchylenia standardowe obliczane z poszczególnych zim (opisujące w czasie każdej 
z nich zróżnicowanie przestrzenne między czterema stacjami) wyniosło od 1,0 do 12,2 
dni - średnio z 18 zim 4,2 dnia. 
Odchylenie standardowe maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej na poszcze- 
gólnych stacjach wyniosło od 12,2 cm w Felinie do 14,9 cm w Czesławicach; średnio 
z 4 stacji - 13,3 cm. Odchylenie standardowe w poszczególnych zimach (obliczane 
analogicznie j ak przy poprzednich charakterystykach) wyniosło od 1,0 do 11,1 cm 
- średnio z 18 zim 4,9 cm. 
W każdej z trzech charakterystyk odchylenie standardowe opisujące zmienność 
między 18 zimami jest kilkakrotnie większe niż opisujące zmienność przestrzenną 
między 4 stacjami. 
Spośród 4 analizowanych stacji największą śnieżnością cechował się posterunek 
w Czesławicach. Wcześniej zauważono, że Rada wiec (ryc. 1) charakteryzował się więk- 
szą śnieżnością niż Lublin Plac Litewski (Bilik, Nowosad 2000). Uogólniając można 
stwierdzić, że na terenie położonym na zachód od Lublina pokrywa śnieżna zalega dłużej 
oraz ma większą grubość niż w Lublinie. 
Obliczono współczynniki korelacji liniowej między średnią a odchyleniem standar- 
dowym sum grubości pokrywy śnieżnej w 4 stacjach (kolumny 6 i 7 w tab. 1) oraz między 
średnią a rozstępem/rozpiętością (maks.-min.) (kolumny 6 i 10 w tab. 1). Otrzymano 
wartości odpowiednio 0,90 i 0,92. Dodatnie i wysokie wartości tych współczynników 
korelacj i sugeruj ą, że większe zróżnicowanie przestrzenne sum grubości pokrywy śnieżnej 
występuje synchronicznie z większymi ich wartościami średnimi. 
Analogiczne obliczenia wykonano w odniesieniu do liczby dni z pokrywą śnieżną 
i maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej. W przypadku liczby dni otrzymano współ- 
czynniki korelacji -0,31 i -0,30, a maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej odpowiednio 
0,53 i 0,55. Wynika z tego, że zróżnicowanie przestrzenne maksymalnej grubości pokry- 
wy śnieżnej cechuje się podobną zależnością jak suma grubości, lecz siła tego związku 
wydaje się być mniejsza (mniejsze wartości współczynników korelacji). Zróżnicowanie 
przestrzenne liczby dni z pokrywą śnieżną jest natomiast większe, gdy średnia liczba 
dni z pokrywą śnieżną w czasie danej zimy jest mniejsza. 


418
		

/Image0009_0001.djvu

			Grubość pokrywy śnieżnej w okolicy Lublina 


Wnioski 


W Lublinie i okolicy charakterystyczna jest większa zmienność czasowa (między 
poszczególnymi zimami) niż przestrzenna (między poszczególnymi stacjami) liczby 
dni z pokrywą śnieżną, sum grubości oraz maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej. 
Na przykład, odchylenie standardowe opisujące zróżnicowanie przestrzenne liczby dni 
z pokrywą śnieżną w czasie poszczególnych zim wyniosło 4,2 dnia, a opisujące zróżni- 
cowanie między poszczególnymi zimami okresu 1963/64-1980/81 aż 25,3 dnia. 
Istnieje silna, synchroniczna korelacj a rocznych charakterystyk pokrywy śnieżnej mię- 
dzy Placem Litewskim a Felinem. Obrazująją wysokie wartości współczynników korelacji 
(od 0,86 do 0,95). Średnia liczba dni z pokrywą śnieżną wyniosła na Placu Litewskim 72,6, 
w Felinie zaś 69,0. Maksymalna grubość pokrywy śnieżnej osiągnęła 55 cm. 
Trend liniowy liczby dni z pokrywą śnieżną na stacjach w Lublinie (Plac Litewski 
i Felin) wykazuje tendencję malejącą, choć nieistotną statystycznie. Na przykład tylko 
2-3% wariancji liczby dni z pokrywą śnieżną może być wyjaśnione za pomocą zmiany 
"położenia" zimy w wieloleciu. Suma grubości i maksymalna grubość pokrywy śnież- 
nej charakteryzują się trendami malejącymi na Placu Litewskim, natomiast rosnącymi 
w Felinie. Opis zmian charakterystyk pokrywy śnieżnej w czasie poszczególnych zim 
za pomocą wielomianu 6. stopnia pokazuje wzrost śnieżności zim w pierwszych latach 
XXI w. (ryc. 3). 
W śród czterech analizowanych stacj i najwyższymi wartościami poszczególnych 
charakterystyk pokrywy śnieżnej wyróżniają się Czesławice. Na podstawie wcześniej szych 
(Bilik, Nowosad 2000) i niniej szych analiz można próbować uogólnić, że teren położony 
na zachód od Lublina cechuje się większą śnieżnością niż samo miasto. 
Największe różnice między stacjami w sumie grubości oraz w maksymalnej grubości 
pokrywy śnieżnej występują w czasie najbardziej śnieżnych zim, natomiast w przypadku 
liczby dni z pokrywą śnieżną najmniejsze zróżnicowanie przestrzenne związane jest 
z dużą liczbą tych dni. 


Literatura 


Bartoszek K, w druku, Charakterystyka pokrywy śnieżnej w obserwatorium agrometeorologicznym 
w Pelinie (1955/56-2004/05), Annales UMCS. Sec. E. 
Bednarek H., Kołodziej J., Liniewicz K, 1979, Charakterystyko temliki powietrza i szaty śnieżnej 
w chłodnej porze roku na Lubelszczyźnie (1950/51-1969/70), Folia Soc. Sc. Lublinensis, 21, 
Geografia, 2, 75-81. 
Bilik A., Nowosad M. 2000, Próba porównania charakterystyk pokrywy śnieżnej w Lublinie i w Rudawcu, 
Materiały Konferencyjne 49 Zjazdu PTG, Szklarska Poręba, Wrocław, 62-63. 
Brown RD., Goodison B.E., 2005, Snow cover, [w:] Encyclopedia of Hydrological Science, M.G. 
Anderson, J.J. McDonell (red.), Wiley & Sons Ltd., 4, 2463-2474. 
Chrzanowski J., 1986, Pokrywa śnieżna Polsce i klasyfikocjajej grubości, Wiad. IMGW, 9/30, 2, 11-29. 
Falarz M., 2004, Variability and trends in the duration and depth of snow cover in Poland in the 2()ih 
century, Int. J. Climatol., 24, 13, 1713-1727. 


419
		

/Image0010_0001.djvu

			Marek Nowosad, Krzysztof Bartoszek 


Francuz P., Mackiewicz R., 2005, Liczby nie wiedzą, skąd pochodzą, Wyd. KUL, Lublin. 
Kaszewski B.M., 2006, Próba oceny zmian klimatu na Lubelszczyźnie w drugiej połowie XX wieku, 
[w:] Klimatyczne aspekty środowiska geograficznego, J. Trepińska, Z. Olecki (red.), Inst. Geogr. 
i Gosp. Przestrz. UJ, Kraków, 127-138. 
Liniewicz K., 1987, RYbrane charakterystyki klimatologiczne chłodnej pory roku w okolicy Lublina, 
Folia Soc. Sc. Lublinensis, 29, Geografia, 2, 39-45. 
Lorenc H. (red.), 2005, Atlas klimatu Polski, IMGW, Warszawa. 
Michna E., Paczos S., 1978, Warunki śniegowe Polski poludniowo-wschodniej, BiuI. Lub. Tow. Nauk., 
20, Geografia, l, 7-14. 
Nowosad M., 1993, Some Snow Cover Characteristics in the Bieszczady Mountains, Im. Conference 
on Carpathian Meteorology, E. Zavodska (red.), 16., Smolenice, Bratislava, 118-123. 
Nowosad M., 1995, Zarys charakterystyki pokrywy śnieżnej w Lublinie, [w:] Środowisko przyrodnicze 
Lubelszczyzny, Gleby i Klimat Lubelszczyzny, J. Kolodziej, R. Turski (red.), Lubelskie Tow. 
Nauk., Lublin, 212-221. 
Nowosad M., 1997, Niezwykle śnieżna zima 1995/1996 w Lublinie, [w:] Ekstremalne ljawisko mete- 
orologiczne, hydrologiczne i oceanograficzne, Sympozjum Jubileuszowe PTGeof., Warszawa, 
116-119. 
Nowosad M., 1998, RYstępowanie pokrywy śnieżnej w Lublinie, [w:] Problemy współczesnej klimatologii 
i agrometeorologii regionu lubelskiego, Wyd. UMCS, Lublin, 67-72. 
Nowosad M., Tworkowska A. 1998, Porównanie maksymalnej grubości pokrywy śnieżnej w mieście 
i na terenie pozamiejskim na przykładzie Lublina, Materialy Konferencyjne 47 Zjazd PTG, 
II Referaty, komunikoty, postery, Sosnowiec, 144. 
Paczos S., 1982, Stosunki temliczne i śnieżne zim w Polsce, Rozpr. Habilitacyjne, 24, Wyd. UMCS, 
Lublin. 
Zinkiewicz W., Warakomski W., 1959, Zarys klimatu Lublina, Annales UMCS, Sec. B, 47-130. 


Summary 


The aim of the paper is to analyse the time-spatial variability of the snow cover 
in Lublin and the surrounding region on the basis of the number of days with snow 
cover, the sum of the thicknesses of snow cover and the maximum depth of snow cover. 
The changing thickness of snow cover in selected winters of the period studied is 
presented in Fig. 2. The chart shows that the winters with a maximum depth of snow 
cover in the Lublin region were the winter of 1969/70 (2530 cm in Felin and 3127 cm 
at Litewski Square) and the winter of 1978/79 (2764 cm and 2580 cm). The synchro- 
nicity of changes in the above-mentioned three characteristics between the two stations 
was described by means of a correlation coefficient. It amounts to as much as 0.95 for 
the days with snow cover, 0.93 for the sum of thickness of snow cover and 0.86 for 
the maximum depth of snow cover (which are highly statistically significant values). 
Fig. 3 presents the linear and polynomial interdependences of the analysed from snow 
cover characteristics. The linear dependence of the number of days with snow cover 
with time is not statistically significant and displays a trend to decrease both at Litewski 
Square and in Felin. 


420
		

/Image0011_0001.djvu

			Grubość pokrywy śnieżnej w okolicy Lublina 


The track record of the snow cover characteristics in four meteorological sta- 
tions (Litewski Square, Felin, Czesławice, Elizówka) in the winters of the period 
1963/64-1980/81 (The sum of thickness - Table 1) illustrates a larg er temporal varia- 
bility (between the separate winters) than a spatial one (among the separate stations). 
The description of the changes of snow cover characteristics in the individual winters 
by means of the polynomial of the sixth degree shows an increase of snow cover in 
the winters at the beginning the 21 st century (Fig. 3). 


421